Đại thanh trừng – Wikipedia tiếng Việt

Đại thanh trừng là một loạt các biện pháp trấn áp tại Liên Xô kéo dài từ mùa thu năm 1936 cho tới cuối năm 1938. Sự kiện này liên quan tới một cuộc thanh lọc trên diện rộng với Đảng Cộng sản Liên Xô với mục tiêu là các quan chức chính phủ, các chỉ huy Hồng quân bị kết án mưu phản, các địa chủ (kulak), những người bị cho là “phản cách mạng”, những người có tư tưởng đối lập với chính quyền Xô viết, thành viên của các nhóm phiến quân nổi dậy, phát xít, khủng bố và xã hội đen; thành viên của các đảng chống Trung Quốc và những người không liên kết trong một không khí giám sát và nghi ngờ lan rộng với “những kẻ phá hoại”. Cuộc thanh trừng này, theo lệnh của Josef Stalin và được Bộ chính trị đảng Cộng sản Liên Xô chấp thuận, được thực hiện bởi Bộ nội vụ Liên Xô (NKVD) dưới sự điều hành của Nikolai Jeschow. Có nhiều quan điểm khác nhau về mục tiêu của cuộc thanh trừng này, người thì cho là Stalin muốn loại trừ những người được coi là kẻ thù của chế độ và những thành phần chính trị đối lập, người khác thì cho là Stalin muốn loại bỏ những phần tử hiếu chiến trong quân đội và chính phủ. Sách giáo khoa lịch sử của Nga ngày nay cho rằng cuộc trấn áp của Stalin là nhằm “dập tắt các phong trào ly khai, củng cố Liên bang Xô-Viết”. Vấn đề thanh trừng nội bộ theo sách giáo khoa của Nga cũng không phải để “lạm sát người vô tội” mà là để loại bỏ những cán bộ kém năng lực, suy thoái đạo đức, tham nhũng trong nội bộ chính quyền nhằm bảo đảm cho bộ máy Nhà nước phát huy hiệu quả lớn nhất.[2]. Stalin coi các cuộc thanh trừng là biện pháp chống nạn quan liêu, cán bộ tham nhũng và biến chất, để nâng cao trình độ lãnh đạo của tổ chức Đảng.[3][4][5].

Theo một điều tra và nghiên cứu, từ cuối năm 1936 tới đầu năm 1938, trung bình mỗi ngày có 1.000 người Liên Xô bị phán quyết tử hình [ 6 ]. Theo những tài liệu Liên Xô được giải mật, trong khoảng chừng thời hạn từ năm 1937 tới năm 1938, có 1.548.367 người bị bắt giữ, trong đó 681.692 bị xử bắn. [ 6 ]

Ở phương Tây, cuốn sách của Robert Conquest năm 1968 The Great Terror (Đại khủng bố) đã khiến thuật ngữ này trở nên quen thuộc. Cái tên này lại có nguồn gốc từ Triều đại Khủng bố (tiếng Pháp: la Terreur), một phong trào của chính quyền cách mạng Pháp nhằm tiêu diệt “những kẻ thù của cách mạng” diễn ra trong thời gian Cách mạng Pháp năm 1789.

Thuật ngữ “đàn áp” được chính thức sử dụng để loại bỏ việc truy tố những người bị coi là những kẻ phản cách mạng và kẻ thù của nhân dân. Cuộc thanh trừng có động cơ từ giới lãnh đạo muốn loại bỏ những người định thoát ly ra khỏi Đảng và mong muốn để củng cố quyền lực của Joseph Stalin. Ngoài ra các chiến dịch đàn áp còn được thực hiện chống lại các nhóm sắc tộc thiểu số, và các nhóm xã hội bị buộc tội hoạt động chống lại nhà nước Xô viết và quan điểm chính trị của Đảng Cộng sản Liên Xô.[7]

Hầu hết sự quan tâm của công chúng tập trung chuyên sâu vào cuộc thanh trừng giới chỉ huy Đảng Cộng sản, cũng như những quan chức cơ quan chính phủ và những chỉ huy những lực lượng vũ trang, hầu hết đều là những đảng viên. Các chiến dịch cũng ảnh hưởng tác động tới nhóm khác của xã hội : giới tri thức, nông dân, và đặc biệt quan trọng là những người bị coi là ” quá giàu với một nông dân ” ( kulak ), và thợ chuyên nghiệp. Một loạt những chiến dịch của NKVD ( công an mật Liên Xô ) đã ảnh hưởng tác động tới 1 số ít sắc tộc thiểu số, bị buộc tội là những hội đồng mà hoạt động giải trí bí hiểm trợ giúp ngoại xâm ( ” fifth column ” ). Một số cuộc thanh trừng đã được lý giải chính thức là để vô hiệu những năng lực phá hoại và gián điệp, hầu hết bởi một ” Tổ chức Quân đội Ba Lan ” tưởng tượng và, sau đó, nhiều nạn nhân của cuộc thanh trừng là những công dân Liên Xô gốc Ba Lan thông thường .Theo bài phát biểu năm 1956 của Nikita Khrushchev, ” Về tệ sùng bái cá thể và những hậu quả của nó, ” và những phát hiện gần đây, một số lượng lớn những lời buộc tội, đáng chú ý quan tâm nhất là những lời buộc tội tại Các phiên tòa xét xử trình diễn ở Moskva, đều dựa trên những lời khai cưỡng ép, thường có được nhờ tra tấn, và việc diễn giải không đúng mực Điều 58 ( Luật hình sự Liên Xô ), về những hình phạt dành cho những tội phản cách mạng. Quy trình pháp lý đúng đắn, theo như pháp luật Liên Xô có hiệu lực thực thi hiện hành ở thời gian đó, thường bị thay thế sửa chữa phần nhiều bằng những biên bản vắn tắt của những NKVD troika ( nhóm gồm 3 người công an mật ) .

Cuộc Đại thanh trừng đã bắt đầu dưới thời lãnh đạo NKVD là Genrikh Yagoda, nhưng đỉnh điểm của những chiến dịch đó diễn ra thời NKVD nằm dưới sự lãnh đạo của Nikolai Yezhov, từ tháng 9 năm 1936 tới tháng 8 năm 1938, vì thế nó có tên Yezhovshchina. Các chiến dịch được tiến hành theo chỉ thị, và thường là những mệnh lệnh trực tiếp, của Bộ chính trị dưới sự lãnh đạo của Stalin.

Cuộc Đại thanh trừng đã gây ra nhiều cuộc tranh cãi về mục tiêu, khoanh vùng phạm vi và cơ cấu tổ chức của nó. Các nhà sử học ở cả hai phe phái tập trung chuyên sâu vào sự thanh trừng với giới chính trị, tri thức, kinh tế tài chính hay quân đội, và cuộc đấu tranh giữa những nhóm ở TW và địa phương của đảng. Chủ yếu bởi sự thiếu vắng thông tin về chủ đề, không phái nào nghiên cứu và điều tra cơ cấu tổ chức, tổ chức triển khai, việc thực thi những cuộc bắt giữ và xử bắn, hay thực trạng xã hội học của những nạn nhân, những người chiếm một bộ phận so với giới tinh hoa đảng hay tri thức .Các giả thuyết trước đây đã bị phản bác nhiều bởi những thông tin mới từ khi thư khố Liên Xô được Open sau khi Liên bang Xô viết chấm hết sống sót năm 1991, được cho phép nhiều cuộc nghiên cứu và điều tra sâu hơn với những tài liệu mới. Các học giả đã đi tới quan điểm rằng cuộc Đại thanh trừng là một thời gian quyết định hành động – hay đúng hơn là một sự tăng trưởng đỉnh điểm – của một chiến dịch ảnh hưởng tác động xã hội mở màn từ đầu những năm 1930 ( Hagenloh, 2000 ; Shearer, 2003 ; Werth, 2003 ). Họ cho rằng khoảng chừng 1 % dân số thành niên của Liên bang Xô viết là nạn nhân của sự kiện này, và nhiều trẻ nhỏ cũng bị tác động ảnh hưởng lây từ nó. [ 11 ]

Ngay từ lúc đầu của cuộc cách mạng Nga, trấn áp những lực lượng đối phương (Bạch Vệ) là một công cụ của những người Bolshevik để giữ vững chính quyền và chiến thắng trong cuộc chiến tranh chống Bạch Vệ. Trotsky 1918 đã dùng lực lượng dân quân của Hồng quân để chống lại những thành phần chống cách mạng bên trong nước Nga. Với nhu cầu ổn định tình hình đất nước trong sự hỗn loạn của Nội chiến Nga, Với sắc lệnh “Về cuộc khủng bố đỏ” ngày 5 tháng 9 năm 1918, Lenin đã đề nghị sử dụng những biện pháp trấn áp có hệ thống chống lại kẻ thù và áp dụng luật lệ riêng biệt cho cảnh sát mật Liên Xô: “Trong tình trạng hiện tại thì thật là cần thiết là phải yểm trợ nhóm Tscheka…, phải cô lập những kẻ thù giai cấp trong những trại tập trung để mà bảo vệ chế độ Cộng hòa, bất cứ ai mà dính líu tới các âm mưu, các cuộc nổi dậy phải bị xử bắn ngay tại chỗ.” Từ đó, nhóm Tscheka trở thành một nhà nước trong nhà nước, một bộ phận quyền lực, thi hành những biện pháp trấn áp theo một quy trình khá rõ ràng.[7]

Lenin là người đã chính thức hóa việc sử dụng quyền lực một cách chuyên chế để chống lại kẻ thù của Cách mạng, nhưng Lenin nghiêm cấm việc sử dụng bạo lực chống lại những người cùng hàng ngũ. Thanh trừng tiếng Nga: “Tschistka” theo Lenin chỉ là một biện pháp để giáo dục những đồng chí kém phẩm chất tự giác trở lại đúng con đường mà đảng hoạch định. Những thành phần này phải tự kiểm điểm công cộng và trong trường hợp vẫn còn nghi vấn sẽ bị khai trừ ra khỏi đảng.[7]

Stalin đã biến cỗ máy công an mật thành một cỗ máy tương hỗ thanh lọc chính trị, ông là người quyết định hành động và ra lệnh, ai là bạn và ai là thù, ai là kẻ phản bội cần phải bị loại trừ. [ 7 ] Ngay từ trong thập niên 1920 Stalin đã khởi đầu loại trừ những đối thủ cạnh tranh hoặc những người ông cho là đối thủ cạnh tranh chính trị của mình ra khỏi đảng Cộng sản Liên Xô. Sau đó những phạm nhân thường bị xét xử qua những vụ án chỉ để ảnh hưởng tác động dư luận quần chúng, hay xử ngầm, bị xử tử, nhốt tù hay tù lao động trong những trại tù Gulag. [ 12 ]Khi quy trình này được triển khai, Stalin đã củng cố quyền lực tối cao của mình ở gần mức tuyệt đối vào năm 1934 với việc Bí thư Thành ủy Leningrad Sergei Mironovich Kirov bị ám sát như một thực trạng để tung ra cuộc thanh lọc lớn chống lại những kẻ bị cho là thành phần xấu, nổi tiếng nhất là những cán bộ cao tuổi và những thành viên từ chức vụ thấp đến cao trong Đảng Bolshevik. Lev Davidovich Trotsky đã bị khai trừ khỏi đảng năm 1927, bị đưa tới Kazakhstan năm 1928 và sau đó bị trục xuất trọn vẹn khỏi Liên Xô năm 1929. Stalin đã sử dụng những vụ thanh lọc để vô hiệu những người mà ông không tin yêu, buộc tội Grigory Yevseevich Zinoviev và Lev Borisovich Kamenev đứng đằng sau vụ sát hại Kirov và có kế hoạch lật đổ chính sách Stalin. Cuối cùng, những người bị cho là tương quan đến việc này và những thủ đoạn khác với số lượng hàng chục nghìn người gồm nhiều cựu Bolshevik và thành viên hạng sang của đảng bị buộc tội thủ đoạn và phá hoại để lý giải cho những vụ tai nạn đáng tiếc công nghiệp, sự thâm hụt sản xuất và những tai nạn đáng tiếc khác của nền kinh tế tài chính. Các giải pháp để chống lại những người trái chiều và bị hoài nghi gồm việc giam giữ trong những trại lao động ( Gulag ) tới xử bắn ( con trai Trotsky, Lev Sedov và giống như Sergei Kirov bản thân Trotsky khi lưu vong quốc tế cũng chết bởi điệp viên của Stalin năm 1940 ). Thời kỳ từ 1936 đến 1937 thường được gọi là ” Nỗi lo âu vĩ đại “, với hàng trăm nghìn người ( thậm chí còn chỉ đơn thuần bị hoài nghi chống đối chính sách Stalin ) bị xử bắn hoặc bị bỏ tù [ 13 ] .Nhiều TANDTC trình diễn đã được tổ chức triển khai ở Moskva để ship hàng như ví dụ cho những phiên tòa xét xử mà tòa án nhân dân địa phương sẽ triển khai ở những nơi khác trong quốc gia. Có bốn vụ xử quan trọng từ 1936 đến 1938, Phiên tòa Mười sáu tên là vụ tiên phong ( tháng 12 năm 1936 ) ; sau đó là Phiên tòa Mười bảy tên ( tháng 1 năm 1937 ) ; rồi Phiên tòa những vị tướng Hồng Quân, gồm cả nguyên soái Mikhail Nikolayevich Tukhachevsky ( tháng 6 năm 1937 ) ; và sau cuối là Phiên tòa Hai mốt tên, gồm cả Nikolai Ivanovich Bukharin ( tháng 3 năm 1938 ) .

Ngày 2 tháng 6, trong một cuộc họp của 116 tướng lĩnh cao cấp của Hồng quân, Stalin lên tiếng về vụ bắt giữ Mikhail Nikolayevich Tukhachevsky là “không nghi ngờ gì nữa, một âm mưu quân sự – chính trị do bè lũ phát – xít Đức kích động và tài trợ chống lại Nhà nước Liên Xô đã xảy ra”,[14] sau đó Tukhachevsky bị kết án tử hình cùng với 7 sĩ quan khác của Hồng quân trong phiên xử kín được biết dưới tên “Vụ án bè lũ phản cách mạng Trotskyist trong Hồng quân”.

Trong thời hạn Chiến tranh lạnh, một số ít nhà sử học đặt nghi vấn rằng những điệp viên Đức, dưới sự chỉ huy của Heinrich Himmler và Reinhard Heydrich đã phát tán những tài liệu giả về mối quan hệ giữa M. N. Tukhachevsky với Bộ Tổng tham mưu Quân đội Đức Quốc xã để gieo rắc hoài nghi ở Stalin, qua đó làm Hồng quân suy yếu [ 15 ]. Theo giả thiết này, những tài liệu giả được chuyển cho tổng thống Tiệp Khắc Edvard Beneš, ông này tin yêu vào giá trị của chúng và đã trao nó cho Stalin [ 15 ] .

Tuy nhiên, các tài liệu lưu trữ được công bố sau khi Liên Xô sụp đổ cho thấy rằng NKVD (НКВД СССР) đã đứng đằng sau kế hoạch này[15] khi thông qua một điệp viên của mình chuyển thông tin giả cho Reinhard Heydrich, còn Reinhard Heydrich thì chớp cơ hội bịa ra những tài liệu đáng tin cậy hơn và chuyển trở lại cho các nguồn trung gian[15]. Cũng theo nguồn tài liệu lưu trữ này được phân tích bởi sử gia Mỹ J. Arch Getty, thì Tukhachevsky được Stalin nhận định là không thuộc nhóm “Đảng trước, Quân đội sau” như Voroshilov và Budenny,[16] trong khi chính sách của Stalin trong nửa sau năm 1937, là “tiêu diệt bất kỳ ai nghi ngờ có biểu hiện hoặc có tiềm năng là không trung thành với nhóm Stalin”.[17] Thái độ này của Stalin cũng được sử gia Otto Preston Chaney xác nhận khi cho rằng “một số nhân chứng trong cuộc khẳng định rằng kế hoạch buộc tội Tukhachevsky do NKVD chuẩn bị và thực hiện không thể không được Stalin thông qua”.[18].

Ngoài ra hầu hết những chỉ huy quân đội chung quanh thống chế Mikhail Nikolayevich Tukhachevsky bị buộc tội có thủ đoạn chống Đảng và bị không bổ nhiệm hoặc bắt giữ. Nhiều người cộng sản có nguồn gốc ở nơi khác, di cư sang Liên Xô cũng trở thành đối tượng thanh lọc. Năm 1940, chính người có nghĩa vụ và trách nhiệm lớn trong việc thi hành những cuộc thanh trừng Nikolai Jeschow, mà từ 1936 tới 1938 là bộ trưởng liên nghành Bộ Nội vụ và ứng viên Bộ chính trị, cũng như người nhiệm kỳ trước đó của ông Genrich Yagoda cũng đã bị giải quyết và xử lý với tội danh lạm quyền. Thay thế ông vào ngày 24 tháng 11 năm 1938 là Lawrenti Beria, đã cùng với Ivan Serov liên tục những cuộc thanh lọc chính trị [ 19 ]Stalin không những trừng phạt những người mà ông cho là thành phần phá hoại, trong đó có nhiều người cộng sản ngoại bang mà sống ở Liên Xô hay vì bị truy đuổi phải tị nạn ở đó, ngoài những còn cả những dân tộc thiểu số ở Liên Xô bị đưa vào trại lao động ( Gulag ) do có hành vi chống Nhà nước Xô viết. Ngay cả những chủ điền hay những người bị xếp vào hạng này, những linh mục, thầy tu và con chiên cũng bị thanh lọc. Nhiều người không dính líu gì đến chính trị như công nhân, nông dân, nhà khoa học, sử gia, nhà văn, họa sỹ, nhạc sĩ … cũng bị bắt vì những nguyên do như phá hoại sản xuất, có quan điểm trái ngược với chủ nghĩa Marx – Lenin … Ngay cả người dân của những vùng mà bị Hồng quân chiếm đóng cũng bị thanh lọc như người Baltic, Ba Lan, Hungary, Romania, Đức như vụ xử bắn Katyn với sự chấp thuận đồng ý của Stalin trên 20 ngàn tù binh Ba Lan đã bị xử bắn. [ 20 ]

Vai trò của Stalin[sửa|sửa mã nguồn]

Molotov, Kaganovich, Voroshilov, Bản list trong đại thanh trừng được ký bởi Stalin Mikoyan và Chubar .

Các sử gia khi xem các tài liệu các văn khố Nga đã chứng nhận là Stalin đã tham dự chặt chẽ vào cuộc thanh lọc. Sử gia Nga Oleg V. Khlevniuk nhận định “…những lý thuyết là cuộc thanh lọc xảy ra bất thình lình, do mất sự kiểm soát của trung ương về việc trấn áp tập thể, và về vai trò các lãnh tụ địa phương về việc gây ra cuộc thanh trừng là thiếu những bằng chứng lịch sử.”[21] Chính cá nhân Stalin đã điều hành Yezhov tra khảo những người đã không nhận tội. Thí dụ, ông ta đã nói với Yezhov “Không phải bây giờ là lúc để ép hắn và buộc hắn báo cáo về những việc làm bẩn thỉu của hắn hay sao? Hắn đang ở đâu, nhà tù hay khách sạn?“. Trong một trường hợp khác, khi xem lại một trong các danh sách của Yezhov, ông ta đã thêm tên của M. I. Baranov vào và nói “đánh, đánh!“[22]

Bên cạnh việc cho phép tra khảo, Stalin cũng đã ký 357 danh sách vào năm 1937 và 1938 cho phép xử tử 40.000 người, và vào khoảng 90% số người này đã được xác nhận là đã bị bắn.[13] Trong khi xem lại một trong những danh sách này, Stalin đã lẩm bẩm một mình: “Trong 10 hay 20 năm nữa, ai còn nhớ tới những người này? Không ai cả. Ai còn nhớ dến những tên mà Ivan Hung đế đã loại trừ? Không ai cả.“[23]

Tuy nhiên, cũng là không công bằng nếu quy mọi trách nhiệm cho Stalin. Stalin đã không thể tiến hành hoặc kiểm soát tất cả mọi thứ đã xảy ra trong Đảng và cả nước. Trong một ngày, Stalin phải đưa ra hàng trăm quyết định mà ông chịu trách nhiệm, từ chăn nuôi heo đến tàu điện ngầm, rồi chính sách bảo vệ Tổ quốc. Ông phải gặp hàng loạt các chuyên gia, nghe hàng chục báo cáo và giải quyết tranh chấp khác nhau giữa các phe phái về việc phân bổ ngân sách hoặc nhân sự. Ông là một nhà điều hành, và thực tế đó buộc ông phải uỷ quyền cho cấp dưới của mình, mỗi người có ý kiến ​​của riêng mình, với các lợi ích khác nhau.[24] Các cán bộ địa phương được ủy quyền hoàn toàn có thể hiểu sai hoặc làm trái với những gì mà Stalin chỉ đạo ban đầu, khiến việc thanh lọc trở nên tràn lan, dẫn tới kết quả tiêu cực vượt ngoài phạm vi và mục đích mà Stalin đề ra ban đầu.

Đến giữa thập niên 1980, John Arch Getty, một nhà sử học Mỹ thuộc phái xét lại cho rằng khoanh vùng phạm vi quá rộng của những cuộc thanh trừng là hiệu quả của những stress to lớn giữa Stalin và những chỉ huy Đảng Cộng sản tại những địa phương, những người lo rằng bản thân mình cũng bị hoài nghi, phải tìm ra thật nhiều kẻ ” giơ đầu chịu báng ” tại địa phương của mình để triển khai trấn áp. Theo cách này, họ bộc lộ sự cẩn trọng và không khoan nhượng với những quân địch của nhân dân, từ đó tạo được niềm tin với Stalin. Vì thế, do thói đa nghi, cuộc thanh lọc đã lan tràn vô trấn áp và vượt ra ngoài khoanh vùng phạm vi và mục tiêu khởi đầu, ” một chuyến bay rơi vào thực trạng hỗn loạn ” ( Getty, 1985 ) .Quy mô cuộc thanh lọc trở nên tràn ngập cũng là do sự nhiệt huyết quá mức, thậm chí còn lạm quyền của những cán bộ tại 1 số ít địa phương. Ở 1 số ít nơi, Andreev nói với Stalin rằng những chỉ huy đảng địa phương, trải qua trấn áp của NKVD địa phương, đã bắt giữ oan sai một số lượng lớn người dân vô tội. Tại Saratov, Andreev báo cáo giải trình rằng những chỉ huy địa phương đã làm giả chữ ký của những người bị bắt, nhiều người dân vô tội đã bị bắt giữ. Với sự đồng ý chấp thuận của Stalin, Andreev tổ chức triển khai những cuộc điều ra đặc biệt quan trọng để xem xét những trường hợp bị oan sai, riêng ở Voronezh là 600 người và đã trả tự do cho những người bị bắt oan, trong khi những chỉ huy địa phương giờ bị kết tội lạm quyền [ 25 ]. Ngay từ trước năm 1938, đã có 53.700 kháng nghị chống lại việc bị giải quyết và xử lý chính trị. Vào tháng 8 năm 1938, đã có 101.233 kháng nghị. Tại thời gian đó, trong tổng số 154.933 kháng nghị, những cấp ủy Đảng đã kiểm tra 85.273, trong đó 54 % số người đã được Phục hồi danh dự [ 26 ] .

Sự can thiệp của Stalin để kết thúc cuộc thanh trừng[sửa|sửa mã nguồn]

Sự lạm quyền của một số ít cán bộ Đảng địa phương đã dẫn tới việc vô cớ phán quyết và những tội ác trong những cuộc thanh lọc. Tuy nhiên, với tầm nhìn xa của mình, Stalin đã tố cáo những yếu tố về sự lạm quyền của những cán bộ địa phương khi cuộc thanh lọc chỉ mới diễn ra trong 6 tháng. Hội nghị Ủy ban Trung ương Trung ương tháng 1/1938 đã ra nghị quyết nhu yếu chấm hết việc phán quyết vội vã dẫn tới oan sai, nhưng nghị quyết này vẫn bị bỏ lỡ bởi một số ít cán bộ địa phương [ 27 ]

Sau Hội nghị Ủy ban Trung ương Trung ương tháng 1/1938, các vụ thanh lọc đã bị hạn chế và được theo dõi cẩn thận bởi Stalin cũng như chịu sự giám sát nghiêm ngặt của các cơ quan Đảng. Trong suốt mùa hè và mùa thu năm 1938, các vụ bắt giữ các quan chức Đảng hàng đầu vẫn tiếp tục, nhưng luôn phải có chấp thuận của Stalin để tránh địa phương lạm quyền. Các lãnh đạo của Đảng khu vực đánh giá cao sự “lành mạnh” trong bầu không khí chính trị. Trong tháng 6/1938, thư ký thứ ba của Đảng bộ tỉnh Rostov, M. A. Suslov, báo cáo tại một hội nghị Đảng rằng tình hình trên địa bàn tỉnh đã được cải thiện so với nửa năm trước đây: “Việc thực hành khai trừ một cách bừa bãi Đảng viên đã chấm dứt. Dần dần không khí đa nghi đã bị phá bỏ. Các lãnh đạo Tỉnh ủy đã quan tâm và chăm chú điều tra các khiếu nại của những người bị khai trừ”[28]

Đến cuối năm 1938, cuộc thanh lọc kết thúc, không khí chính trị tại Liên Xô bình ổn trở lại .Theo Gabor Rittersporn, những gì nổi lên từ những dẫn chứng gốc là ” Đại thanh trừng ” cho thấy rõ ràng là nó không có những đặc thù của ” một chiến dịch hủy hoại được lên kế hoạch tỉ mỉ của 1 đầu óc khao khát trả thù và quyền lực tối cao tuyệt đối, được thực thi bởi những lực lượng biết vâng lời Stalin ” như cách hiểu của phương Tây. trái lại, nó sinh ra bởi những hoạt động giải trí của một chính sách mà rõ ràng là chỉ huy nhiều nơi nằm ngoài tầm trấn áp của Stalin, và ông không hề quản trị nổi ( những chỉ huy địa phương này ) … những sự kiện năm 1936 – 1938 là những biểu lộ của một loại ” cuộc chiến tranh dân sự ” so với chính giới cầm quyền [ 29 ] .

Tại Đại hội Đảng ngày 18 tháng 3 năm 1939, cả Stalin, Molotov, và Zhdanov đã phê phán những “sai lầm nghiêm trọng” và bệnh nghi ngờ đã ảnh hưởng xấu nhất công việc của Đảng. Zhdanov, người đã cho một trong những báo cáo chính trị tại Đại hội, khiển trách các tổ chức Đảng địa phương là “thừa thãi lòng nhiệt thành đến mức ngu ngốc”, “trích dẫn các bằng chứng giả và giả định về tội đồng lõa”. Cuộc bỏ phiếu tại Đại hội đã tổng kết rằng cuộc thanh lọc là kém hiệu quả và gây nhiều hậu quả xấu. Điều lệ Đảng được thông qua tại Đại hội lần này đã đưa ra quy định mới đối với quyền kháng cáo của người bị kết án, cũng như cấm việc thanh lọc hàng loạt. Một nguyên tắc mới được thông qua tại Đại hội lần thứ 18: “Khi những câu hỏi về việc khai trừ một thành viên của Đảng hoặc phục hồi của một thành viên bị khai trừ được thảo luận, sự thận trọng tối đa và xem xét đến tình bạn hữu phải được thực hiện, và các căn cứ cho các cáo buộc chống lại Đảng viên phải được điều tra kỹ lưỡng.”[30]

Số người bị giải quyết và xử lý[sửa|sửa mã nguồn]

Tổng số người bị giải quyết và xử lý trong thời hạn này không được biết chắc, và cũng khó mà kiểm tra được, theo ủy ban Schatunowskaja, tìm hiểu theo lệnh của Nikita Sergeyevich Khrushchyov thì từ 1/1/1935 cho tới tháng 7/1940, những cơ quan bảo mật an ninh Liên Xô đã cho thẩm vấn 19.840.000 người ; 7 triệu trong số đó trải qua giam giữ, trong đó khoảng chừng hơn 700 ngàn đã bị phán quyết tử hình [ 31 ] Theo Jörg Baberowski, giáo sư về Đông Âu tại ĐH Humboldt ở Berlin, cao điểm của những cuộc trấn áp là từ tháng 7 năm 1937 cho tới giữa tháng 11 năm 1938. Trong tiến trình này, đã có 1,5 triệu người bị bắt, trong số đó gần 50% bị xử bắn, những người khác ( ngoại trừ số được thả ra do không đủ chứng cứ ) bị giam giữ hay đưa vào trại lao động Gulag [ 7 ] [ 32 ] [ 33 ]Theo những tài liệu Liên Xô được giải mật, trong khoảng chừng thời hạn từ năm 1937 tới năm 1938, tổ chức triển khai NKVD bắt giữ 1.548.367 người, trong đó 681.692 bị xử bắn, trung bình 1.000 vụ xử bắn một ngày. [ 6 ] Sử gia Michael Ellman cho rằng ước đoán đúng chuẩn nhất về số người chết do cuộc thanh lọc của Stalin trong khoảng chừng hai năm đó là chừng 950.000 tới 1,2 triệu người, gồm có cả những người chết trong trại giam và những người chết ít lâu sau khi được thả từ những trại giam Gulag. Ông cũng cho rằng đó là ước tính mà những sử gia và giáo viên sử học Nga nên sử dụng. [ 34 ] Theo ” Tổ chức Tưởng niệm ”

  • Trong các cuộc điều tra do Bộ An Ninh NKVD (GUGB NKVD) có:
    • Ít nhất 1.710.000 người bị bắt
    • Ít nhất 1.440.000 người bị kết án
    • Ít nhất 724.000 bị kết án tử hình, trong số đó: 436.000 người bị kết án tử hình bởi lực lượng Troykas thuộc NKVD, như một phần chiến dịch Kulak, 247.000 người bị kết án tử hình bởi lực lượng Dvoikas thuộc NKVD và Lực lượng đặc nhiệm Troykas như một phần của chiến dịch sắc tộc, 41.000 người bị kết án tử hình bởi Tòa án binh
  • Trong số các vụ xử tháng 10 năm 1936 tới tháng 11 năm 1938:
    • Ít nhất 400.000 người bị kết án lao động cải tạo bởi lực lượng cảnh sát Troykas do những tội quy về tệ nạn xã hội (социально-вредный элемент, СВЭ)
    • Ít nhất 200.000 người bị cưỡng bức di cư hoặc bị trục xuất theo Thủ tục hành chính

Ngoài ra, tối thiểu 2 triệu người bị phán quyết bởi những TANDTC do phạm những tội như trộm cắp, cướp giật, lừa đảo, tình báo, phá phương tiện đi lại, phá hoại, hoạt động giải trí chống Xô viết, thủ đoạn bạo loạn và hòn đảo chính … trong số đó khoảng chừng 800 ngàn người bị phán quyết vào những trại trại lao động Gulag, nơi mà họ phải thao tác tại những vùng rừng núi xa xôi, phải phá rừng, làm đường, đào sống rạch, làm đường tàu, xây nhà cửa, những việc làm ở hầm mỏ. Thí dụ như kênh đào White Sea – Baltic, một phần của tuyến Đường sắt xuyên Sibir cũng như tuyến đường sắt Baikal-Amur-Magistrale do những tù nhân xây. Nhiều người chết trong những trại lao động vì bệnh tật, tai nạn thương tâm, thao tác quá sức. Các giải pháp xử tử cũng được thử nghiệm, ví dụ như phun hơi độc vào 1 số ít người bị nhốt phía sau một chiếc xe tải van đã được quy đổi cho mục tiêu này .Theo quản trị hội đồng vương quốc Áo Ts. Heinz Fischer, qua nhiều năm nghiên cứu và điều tra tại văn khố Nga, đây là một cuộc trấn áp rộng khắp. Trong số 7 người trong bộ chính trị của Lenin, tất yếu ngoài Stalin, không ai thoát khỏi cuộc việc bị ” Tschistka ” giải quyết và xử lý. Trong số 19 thành viên của bộ chính trị 1934, năm 1938 chỉ có bảy người còn lại, từ 139 thành viên ủy ban TW 1934, chỉ có 41 người sau năm 1941 vẫn chưa bị chết hoặc bị bắt giam. 98 người trong số 139 ủy viên chính thức và dự khuyết của Ban Trung ương do Đại hội thứ XVII bầu ra, nghĩa là 70 %, đã bị bắt giữ và bị xử bắn ( phần đông vào những năm 1937 – 38 ) ( Trong diễn văn Về sùng bái cá thể và những hậu quả của nó ). Tương tự như vậy người ta hoàn toàn có thể suy đoán số lượng đại biểu đảng và cán bộ cấp địa phương bị thanh lọc. [ 37 ] Trong lực lượng quân đội Liên Xô, 3/5 Nguyên soái [ 38 ], 14/16 Tư lệnh Tập đoàn quân, 60/87 Quân đoàn trưởng, 136 / 199 Sư đoàn trưởng, tổng số 40.000 sĩ quan Hồng quân đã bị giải quyết và xử lý trong cuộc thanh lọc [ 39 ] .Một số chuyên viên cho rằng những vật chứng từ tư liệu của Liên Xô đã được làm giảm nhẹ đi, không hoàn hảo, hoặc là không đáng tin. [ 40 ] [ 41 ] [ 43 ] Ví dụ, Robert Conquest cho rằng số vụ xử tử hình trong những năm xảy ra cuộc Đại thanh trừng có lẽ rằng không phải là 681.692 người, mà phải nhiều gấp hai lần rưỡi. Ông này cho rằng KGB đã che đậy bớt dấu vết bằng cách trá hình ngày tháng và nguyên do cái chết của những nạn nhân được minh oan sau đó. [ 44 ]

Mục đích của trấn áp[sửa|sửa mã nguồn]

Việc gì dẫn tới những cuộc thanh lọc của Stalin và nó đóng vai trò nào trong mạng lưới hệ thống quyền lực tối cao của chủ nghĩa Stalin, là một đề tài gây nhiều tranh cãi giữa những nhà nghiên cứu .

Sự đa nghi trước những mối rình rập đe dọa[sửa|sửa mã nguồn]

Một số, như Oleg Gordievsky và Christopher Andrew, cho là Stalin quá tin vào những thuyết thủ đoạn khiến ông bị mắc chứng hoang tưởng và trở nên quá đa nghi. [ 45 ] Dimitri Wolkogonow thì cho rằng Stalin thực sự muốn chống lại những thủ đoạn của phe Trotsky và những người nằm vùng cho chủ nghĩa tư bản, mà cho là những cuộc thanh lọc là những thống kê giám sát duy lý để bảo vệ chính sách Liên Xô và giữ vững quyền lực tối cao của mình : ” Guồng máy trấn áp, mà Stalin trong thập niên 1930 đã để cho hoành hành, không riêng gì làm cho những cán bộ cấp dưới trở nên cuồng tín, mà chính cả ông nữa. Có thể là nó đã trải qua những quy trình tiến độ sau : Ban đầu là cuộc chiến đấu chống lại những phe thù nghịch, theo đó là việc diệt trừ quân địch của chính bản thân, và ở đầu cuối việc sử dụng đấm đá bạo lực để bày tỏ lòng thần phục so với lãnh tụ. [ 46 ]

Chống nạn tham nhũng, biến chất[sửa|sửa mã nguồn]

Tại Đại hội lần thứ 13 của Đảng tháng 5 năm 1924, Stalin đã nói rằng Đảng không hề củng cố hàng ngũ của mình nếu không có những cuộc thanh lọc định kỳ so với những kẻ suy thoái và khủng hoảng, biến chất trong nội bộ [ 47 ] :

Đồng chí Lenin đã dạy chúng ta rằng Đảng chỉ có thể tăng cường bản thân chỉ khi nó đều đặn tự phê bình chống lạo những tư tưởng suy thoái thâm nhập vào hàng ngũ của mình. Chúng ta sẽ đi ngược lại Lênin nếu chúng ta phủ nhận những cuộc thanh lọc trong Đảng nói chung. Đối với các cuộc thanh lọc hiện tại, có gì là sai với nó? Người ta nói rằng những sai lầm cá nhân đã được thực hiện. Đương nhiên là có. Nhưng đã có bao giờ một công việc lớn là không gặp phải những sai lầm cá nhân? Không bao giờ. Sai lầm cá nhân có thể và sẽ xảy ra; nhưng cuộc thanh lọc là điều đúng… Dường như với tôi, hoàn toàn cần thiết là việc Đảng đứng ra với một cây chổi để quét sạch (rác rưởi), bây giờ và một lần nữa.

Chống gián điệp và phá hoại[sửa|sửa mã nguồn]

Báo Dépêtre d’Indochine phản hồi mục tiêu của Stalin trong sự kiện này là nhằm mục đích vô hiệu những thành phần hiếu chiến trong quân đội :

Năm 1936, hàng trăm võ quan tinh thông thao lược, nhưng được mệnh danh là “những con rắn lục tà dâm” bị thắt cổ chết trong các nhà ngục của sở trinh thám Guépéou. Ở Nga, người ta cho những cuộc thanh trừng ấy là những phương pháp vãn cứu Hồng quân rất có hiệu lực. Trotsky đã đầu độc Hồng quân với thuyết “thường trực cách mệnh” là lý thuyết đã quả quyết rằng những việc xảy đến ở Nga chỉ là một giai đoạn trong cuộc thế giới cách mệnh. Hồng quân vì thế phải còn can thiệp vào nhiều nước ngoài để chuẩn bị cuộc “cách mệnh xâm lược các nước tư bản“. Cũng vì thế người ta đã nghiên cứu đến một chiến lược tấn công. Nhưng Stalin đã giác ngộ các đồng chí trong những mộng tưởng phiêu lưu ghê gớm về tương lai ấy, thống chế Toukhatchevski vì thế bị lên đoạn đầu đài. Cuộc thanh trừng năm 1936 đã xóa tan những ảo mộng xâm lược ngoại quốc để đem Hồng quân về làm nhiệm vụ phòng thủ hoàn toàn, theo những quan niệm của các thủ lĩnh cộng sản kỳ cựu. Cho nên Stalin đã từ chối không muốn giúp gì mấy cho mấy bình dân chiến tuyến Tây Ban Nha hồi năm 1936. Stalin đã có công tăng cường lực lượng Hồng quân bằng cách khu trục tất cả những kẻ “tham lam trọng tội“, những kẻ mơ ước như Napoleon. Thì ra ngoài mặt Stalin vẫn hô hào Sô liên chinh phục ngoại quốc, kỳ thật Stalin là kẻ lo sợ ngoại quốc xâm lăng hơn ai cả.[48]

Trên tờ Sông Hương ngày 3 Tháng Bảy 1937:

Thống chế Toukhachevski và bảy viên Nguyên soái ở Nga bị đưa ra tòa vì tội gián điệp, mật thám cho ngoại quốc (Đức), để mưu đồ việc đảo chính và thực hiện lại xã hội tư bản… Trotsky bị đổ, Toukhatchevski kì tưởng chừng sự nghiệp sẽ bị tiêu tan theo. Một sự may mắn, người ta lại thăng cho y chức thống chế. Thật y không hiểu gì cả… Hồi vụ án Trotsky mới đây thôi, người ta đã bắt một sĩ quan hạ thuộc của y. Tuy thế người ta vẫn để y yên ổn. Ngày 1 tháng 5 vừa rồi, trước đài Kemlin xem duyệt binh, y vẫn đứng bên phải của Staline. Chỉ năm tuần sau (11 Juin) là y bị bắt… Ngày 12 Toukhatchevski và 7 viên nguyên soái đã bị xử tử rồi. Lời bàn: Làm bá tước làm quan với Nga hoàng, làm tay chân cho Trotsky, tất đến làm mật thám cho Đức. Một bước đường tất nhiên của lịch sử vậy.[49]

John Scott coi cuộc thanh trừng là một biện pháp hữu hiệu để chống lại gián điệp và bảo vệ đất nước[50]:

Ngày nay, chúng ta biết rằng nhiều viên chức cao cấp, bị kết án và gửi đến Siberia vào năm 1937, sau đó được phục hồi chức vụ trong thời gian chiến tranh, đã phản bội và tham chiến cho Hitler! Rõ ràng các biện pháp thực hiện trong Đại thanh trừng là hoàn toàn hợp lý.
Để biện minh cho việc gia nhập Đức Quốc xã, Vlasov đã viết một bức thư ngỏ: “Tại sao tôi bước vào con đường đấu tranh chống Bolshevik.” Những gì là bên trong lá thư đó là rất quen thuộc. Đầu tiên, những lời chỉ trích của ông ta về chế độ Xô viết là giống hệt với những lý lẽ của nhóm Trotsky và phe cánh hữu phương Tây.
“Chính xác là các cuộc thanh trừng và các chiến dịch giáo dục đi kèm với nó đã giúp nhân dân Liên Xô có được sức mạnh tư tưởng để chống lại Đức Quốc xã. Nếu họ không có ý chí kiên định để chống lại Đức quốc xã bằng mọi phương tiện, rõ ràng rằng phát xít Đức đã có thể chiếm được Stalingrad, Leningrad và Moskva. Nếu các gián điệp phát xít (“đội quân thứ năm”) thành công trong việc duy trì sự tồn tại, nó đã có thể tìm được sự ủng hộ của các phần tử chủ bại hoặc phản bội trong Đảng. Nếu sự lãnh đạo của Stalin bị lật đổ, Liên Xô sẽ đầu hàng, cũng như Pháp. Một chiến thắng của Đức quốc xã ở Liên Xô đã có thể ngay lập tức cổ vũ xu hướng ủng hộ Phát xít trong giai cấp tư sản Anh, vẫn mạnh mẽ dưới thời Chamberlain, và làm mất thế thượng phong từ nhóm chống phát xít của Churchill. Phát xít Đức có lẽ sẽ chiếm ưu thế trên toàn thế giới.
Cách mạng Tháng Mười giành được sự hận thù của giới quý tộc cũ, các sĩ quan quân đội Sa hoàng cũ và những đội quân Bạch Vệ khác nhau, viên chức nhà nước từ ngày trước chiến tranh, các doanh nhân, địa chủ nhỏ, và kulaks. Tất cả những người đó có nhiều lý do để căm ghét sức mạnh của Liên Xô, cho rằng nó đã tước đoạt của họ một cái gì đó mà họ đã từng có trước đây. Bên cạnh đó là tìng trạng nội bộ nguy hiểm, những người đàn ông và phụ nữ là đối tượng khai thác tốt cho gián điệp nước ngoài.
Điều kiện địa lý cũng là vấn đề với chính phủ Liên Xô: các nước đông dân và nghèo tài nguyên như Nhật Bản và Italy, các quyền lực hung hăng như Đức Quốc xã sẽ không do dự để xâm nhập vào Liên Xô với các gián điệp của họ, nhằm thiết lập các tổ chức và gây ảnh hưởng, như họ đã làm vào tất cả các nước khác. Những tác nhân như vậy đã thúc đẩy những cuộc thanh lọc.

Trong cuốn sách được viết sau 10 tuần ở Liên Xô vào năm 1941, Quentin Reynolds nói [ 51 ] :

“Hôm nay đã không còn một gián điệp, không còn một kẻ phản bội nào ở nước Nga Xô Viết. Người Đức đã cố gắng một cách tuyệt vọng để thiết lập các tòa án với người dân địa phương là người đứng đầu danh nghĩa của các tòa án đó khi họ chiếm các thành phố như Odessa, Kiev, và những nơi khác trong cuộc tiến quân thành công của họ vào mùa thu năm ngoái. Nhưng trong mọi trường hợp, Đức không thu được thành công. Những kẻ phản bội tiềm năng, tất cả đã bị tống vào các trại lao động của phía bắc xa xôi. Stalin biết rõ những gì ông đã làm vào năm 1938: tinh thần đoàn kết tuyệt vời của người dân nước Nga hiện nay và tinh thần hoàn toàn không khiếp sợ trước thảm kịch khủng khiếp mà Đức gây ra là bằng chứng thực tế rằng người dân Nga chấp nhận các cuộc thanh trừng của Stalin. Nói cách khác, đó là việc “Bạn không thể làm món trứng tráng mà không đập vỡ quả trứng”.

Năm 2010, Nguyên soái Dmitry Yazov cho rằng [ 52 ] :

Bây giờ, thật quá dễ dàng để đánh giá về các vụ hành quyết và các trại tập trung. Còn trong những năm 1930, có rất nhiều kẻ thù đối với chính quyền trong nước. Có rủi ro rất lớn là đất nước có thể quay lại con đường cũ. Và rồi sao – Chả nhẽ Stalin phải cam chịu nhìn tất cả những điều này ư? Nếu anh muốn, vấn đề sẽ là thế này – hoặc thế kia sao…
Anh hãy đọc tài liệu, đọc lại các tài liệu mà xem! Phần lớn những người bị đàn áp là ai? Đó là những tên cướp, những kẻ phạm tội nhiều lần, những tên tội phạm, kẻ trộm, kẻ phá hoại hoặc có âm mưu phá hoại. Một số bọn chúng tham gia nổ mìn phá các hầm mỏ, bọn khác thì phá đường ray lật đổ các đoàn tàu, có những tên thì chuyên gây thảm họa trong các nhà máy…
Stalin đã hành động theo quy luật đấu tranh chính trị. Sinh mệnh của quốc gia bị đe dọa, và phải cứu quốc gia tránh khỏi sự chống phá của kẻ thù. Thuật ngữ “kẻ thù của nhân dân” xuất hiện như là kết quả của cơn sốt chính trị.

Tùy theo nhãn quan chính trị mà việc nhìn nhận cuộc thanh lọc Stalin là rất khác nhau. Ngày nay, sách giáo khoa lịch sử dân tộc của Nga nhìn nhận cuộc trấn áp của Stalin một cách khách quan hơn. Trong thời kỳ này, ở Liên Xô luôn sống sót chủ nghĩa dân tộc bản địa cực đoan rình rập đe dọa gây ra thảm họa mới cho quốc gia. Trong khoảng chừng thời hạn 1944 – 1954, đã có tới 40.000 dân thường chết do lực lượng theo chủ nghĩa dân tộc bản địa gây ra. Stalin đã cứng rắn và khôn khéo chỉ huy quốc gia dập tắt trào lưu này, góp thêm phần củng cố, tăng trưởng Liên bang Xô-Viết. Sách giáo khoa mới đã nhìn nhận việc trấn áp của Stalin là tương thích với tình hình lúc bấy giờ. Đối với yếu tố thanh lọc nội bộ cũng được sách phản hồi theo chiều hướng tích cực : Trấn áp không phải để ” lạm sát người vô tội ” mà bản ý của Stalin là vô hiệu những cán bộ kém năng lượng, suy thoái và khủng hoảng đạo đức, tham nhũng trong nội bộ chính quyền sở tại. Thực tế này được xem là khát vọng của Stalin muốn bảo vệ cho cỗ máy quản trị phát huy hiệu quả lớn nhất. [ 2 ]

Một số phạm nhân tiêu biểu vượt trội[sửa|sửa mã nguồn]

Quan chức và sĩ quan[sửa|sửa mã nguồn]

Nhân vật Cộng sản quốc tế[sửa|sửa mã nguồn]

  • Béla Kun Lãnh đạo Cộng hòa Xô Viết Hungary (1919), xử tử năm 1938.
  • Karl Radek Nhà cách mạng Mác-xít hoạt động tại Ba Lan và Đức, xử tử năm 1939.
  • Christian Rakovsky Nhà cách mạng gốc Bulgari, xử tử năm 1941.
  • Virendranath Chattopadhyaya Nhà cách mạng người Ấn Độ, thành viên Đảng Cộng sản Đức, xử tử năm 1937.

Các nhà trí thức[sửa|sửa mã nguồn]

Leave a Comment

Your email address will not be published.