Tại sao vô thức cũng có…sức mạnh?

“Adolf, cậu không giết cha mình, ngay cả khi giống như tất cả các bé trai khác trên đời, có lúc cậu đã muốn ông ấy chết. Cậu cũng không giết mẹ cậu. Cả hai người đều chết một cách bình thường. Đừng để mặc cảm tội lỗi đè nặng và phá hỏng cuộc đời. Cậu có quyền được hạnh phúc”.

Adolf ở đây là ai vậy ? Là Adolf Hitler trong tác phẩm “ Nửa kia của Hitler ” của nhà văn Eric-Emmanuel Schmitt. Vậy người đã bắt trúng những yếu tố tâm ý của Adolf và đang từ từ giải tỏa những yếu tố đó là ai vậy ? Là bác sĩ – nhà phân tâm học nổi tiếng Sigmund Freud .
Trong cuốn tiểu thuyết độc lạ này, Emmanuel Schmit đã tạo dựng cuộc gặp gỡ giả tưởng giữa hai nhân vật có những huyền bí tâm ý thuộc diện khó hiểu nhất quốc tế. Và hãy xem xúc cảm của người thứ hai khi được người thứ nhất bắt bệnh – hóa giải và đưa trở lại trạng thái thông thường : “ Nước mắt tràn ngập trên khuôn mặt Adolf mà hắn không biết. Những dòng nước mắt gột rửa hắn khỏi quá khứ của mình, khỏi những nỗi lo âu, đau đớn. Nó như dòng nước rửa cho đứa bé mới vào đời. Freud tham gia vào sự sinh ra lần thứ hai của chàng người trẻ tuổi một cách nhân hậu. Không dao mổ, không một vết rạch, không phải xé rách nát da hay nhỏ một giọt máu, ông đã chữa khỏi một con người đang vô vọng ; lúc trước một chàng người trẻ tuổi nằm xuống đó, giờ đây một người đàn ông đang từ đó ngồi dậy ” .

Ảnh: L.G
Kỳ diệu ! Kỳ diệu đến không tưởng ! Đó là xúc cảm của tất cả chúng ta sau khi tận mắt chứng kiến cách chữa bệnh thần thánh, không dao mổ, không vết rạch, không xé rách nát da mà Freud đã triển khai với Adolf. Vậy thì rốt cuộc, Freud đã làm gì ? Thật đơn thuần : ông đã từ từ đặt ra những câu hỏi, từ từ nhấm nháp những câu vấn đáp của “ người bệnh ” Adolf, rồi từ những cứ liệu đó đi vào một chỗ rất huyền bí trong não trạng Adolf, đó là vô thức. Chỉ có đi vào vô thức, cái căn nguyên sâu thẳm tạo nên một Adolf kỳ quái, bệnh hoạn, khác người mới hoàn toàn có thể tìm ra những giải pháp trị liệu thích hợp .
Chắc chắn văn hào Emmanuel Schmit đã đọc và hiểu rất kỹ kim chỉ nan vô thức của Freud ngoài đời thực. Và chắc như đinh khi tưởng tượng ra cuộc gặp gỡ có 1 không 2 giữa Sigmund Freud và Adolf Hitler trong tiểu thuyết của mình, ông rất đồng cảm với triết lý vô thức của nhà phân tâm học khét tiếng người Áo .
Bạn sẽ đặt câu hỏi : Vậy thì vô thức có thật không ? Nếu có, nó thật sự tinh chỉnh và điều khiển tâm lý và hành vi của tất cả chúng ta không ? Hãy kiểm nghiệm điều này bằng những trường hợp đời sống rất đơn thuần : Có khi nào lần tiên phong bạn gặp một người, và tự hỏi tại sao trông họ quen thuộc như vậy ? Có phải mình đã gặp họ ở đâu đó rồi không ?
Các nhà phân tâm học sẽ vấn đáp rằng : thực tiễn hoàn toàn có thể “ con người quen thuộc đó ”, vào một thời gian nào đó đã đi lướt qua bạn. Chỉ có điều lúc đó bạn đang tập trung chuyên sâu quan tâm đến một đối tượng người tiêu dùng – một sự vật khác. Sự chú ý quan tâm đó chiếm trọn ý thức của bạn. Bạn không hề biết rằng có hàng loạt cụ thể – hàng loạt đối tượng người dùng khác đã thản nhiên chui vào vùng vô thức trong bạn. Cái khoảnh khắc lần đầu gặp một người “ rất lạ mà rất quen ” chính là khoảnh khắc những ghi nhớ trong vô thức bất ngờ trỗi dậy .

Một nhà thơ lãng mạn nổi tiếng Việt Nam kể rằng có những thời điểm ông đang nằm, cứ nghe thấy văng vẳng bên tai một chuỗi âm thanh của ai đó như đang đọc cho mình. Ông liền viết chuỗi âm thanh đó ra giấy và sau đó nó trở thành những bài thơ để đời. Suy cho cùng: chuỗi âm thanh đó là gì? Thực sự đến từ đâu? Từ một người bí mật, vô hình nào đó đang bay lơ lửng trong không trung? Thật khó tin! Hay từ thượng đế? Càng khó tin!

Lý giải dễ đồng ý hơn cả, đó là nó đến từ chính cõi vô thức của thi nhân. Thực tế là trong quá khứ, đã có những hình ảnh, những thanh âm, những tài liệu đặc biệt quan trọng nào đó thay vì chui vào vùng ý thức, lại chui vào vô thức thi nhân. Và lúc này, khi vô thức – một chuỗi những dồn nén tiềm tàng lâu nay trở dậy, thi nhân hoàn toàn có thể đặt bút làm thơ dễ như lấy đồ trong túi .
Theo những nhà phân tâm học, vô thức hoàn toàn có thể được tạo dụng từ những va đập kiểu như vậy hoặc giả hoàn toàn có thể được hình thành từ thời ấu thơ của con người. Trong thời ấu thơ đó, con người tiếp xúc và lĩnh hội quốc tế xung quanh rất can đảm và mạnh mẽ. Nhưng vỏ não ấu thơ chưa đủ sự tăng trưởng để lưu giữ và biến chúng trở thành toàn bộ những thưởng thức có ý thức. Tất cả vì vậy chui hết vào vô thức. Khi con người lớn lên, trưởng thành, vô thức rùng mình cựa quậy, tổng thể những điều được vô thức ghi nhớ sẽ bùng nổ và con người sẽ giật mình với những hiểu biết của chính mình .

Éric-Emmanuel Schmitt, tác giả cuốn “Nửa kia của Hitler”. Ảnh: L.G
Một góc nhìn khác của vô thức cũng được Freud đặc biệt quan trọng quan tâm : nó là nơi cất giữ của những ham muốn phi chuẩn mực. Ông chia cấu trúc ý thức con người thành 3 phần chính : Cái nó, cái tôi, cái siêu tôi. Cái nó chính là vô thức với những ham muốn phi chuẩn mực như dục vọng, thù hận, tị hiềm … – những thứ mà con người cố tống khứ khỏi ý thức của mình nhưng trong thực tiễn là tống khỏi ý thức thì nó chui vào vô thức .
Cái siêu tôi chính là những chuẩn mực, lý tưởng mà con người muốn hướng đến. Và cái tôi đứng ở giữa, nỗ lực điều hòa dàn xếp những xung đột trước hai đối thủ cạnh tranh có sức mạnh ghê gớm kia. Đó là sự hiện hữu tội nghiệp và bi thương. Và theo Freud, trong rất nhiều trường hợp, cái tôi bị đánh gục bởi cái nó – vô thức. Thành thử, Freud tin rằng rất nhiều quyết định hành động quan trọng trong cuộc sống con người được phát sinh từ những động cơ vô thức .
Cỡ năm 1917, Freud đặt điều tra và nghiên cứu về cõi vô thức của mình cạnh những kim chỉ nan lớn của nhà thiên văn học Copernicus và nhà sinh vật học Darwin. Freud và những người ủng hộ Freud tin rằng : Nếu mày mò “ mặt trời là TT thiên hà ” của Copernicus phủ nhận vai trò “ con người – toàn cầu là TT ngoài hành tinh ” của giáo hội, nếu tò mò “ con người có nguồn gốc từ con khỉ ” của Darwin phủ nhận con người được sinh ra bởi Thượng đế, thánh thần của rất nhiều tôn giáo trước đó thì mày mò vô thức lại cho thấy hầu hết quyết định hành động quan trọng của con người lại đến từ một cõi mà con người không hề tinh chỉnh và điều khiển nổi. Tóm lại, ba phát hiện này giống nhau ở chỗ, nó đều chứng tỏ : con người không ghê gớm, vĩ đại như mình tưởng !

Thực tế, Freud không phải người đầu tiên nói về vô thức nhưng ông là người nghiên cứu nó một cách hệ thống và tin rằng nó chắc chắn tồn tại trong cấu trúc bộ não của con người. Vấn đề nằm ở chỗ: ông không hề giải phẫu não để chứng minh điều đó. Ông chỉ khẳng định điều đó sau khi nghe hàng loạt bệnh nhân của mình kể chuyện. Thành thử, rất nhiều người phản đối lý thuyết của ông và không tin đó là khoa học.

Hiện nay, sau khi gỉai phẫu bộ não, những nhà thần kinh học chứng tỏ những gì Freud nói về vô thức là có thật, rằng quả nhiên có 1 số ít bộ phận trong não trạng tất cả chúng ta như thân não, tiểu não, đồi não lưu giữ quy trình vô thức. Nhưng nó đơn thuần chỉ là sự lưu giữ, hay nói cách khác là những tín hiệu. Phân tách sự lưu giữ đó, phẫu thuật những tín hiệu đó để xem rốt cuộc vô thức quản lý và vận hành như thế nào vẫn là một bí hiểm với những nhà thần kinh học. Mà có lẽ rằng, vì bí hiểm nên nó mới là vô thức .
Trở lại với cuộc gặp gỡ giả tưởng giữa Freud và Adolf Hitler trong tác phẩm “ Nửa kia của Hitler ” đã được đề cập ở đầu bài viết. Đấy là một cuộc gặp gỡ được tạo dựng bởi ý thức của một nhà văn. Nhưng đến lượt mình, cuộc gặp gỡ này, biết đâu đấy cũng sẽ tạo ra những tín hiệu chạy vào vô thức của nhà văn. Và với chính người đọc cũng thế, đừng giật mình nếu có những mảnh tín hiệu nào đó được tạo ra bởi Freud và Hitler chui vào vô thức của tất cả chúng ta .
Khi nào vô thức của tất cả chúng ta cựa quậy, những mảnh tín hiệu này hoàn toàn có thể sẽ Open. Và hoàn toàn có thể phải đến lúc đó bạn mới thực sự có được câu vấn đáp cho một câu hỏi gây tranh cãi : Tại sao vô thức cũng có sức mạnh riêng ?

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *