Platin – Wikipedia tiếng Việt

Platin hay còn gọi là bạch kim là một nguyên tố hóa học, ký hiệu Pt có số nguyên tử 78 trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học. Tên platin bắt nguồn từ thuật ngữ tiếng Tây Ban Nha platina del Pinto, nghĩa đen là “sắc hơi óng ánh bạc của sông Pinto”.[1] Platin là một kim loại chuyển tiếp quý hiếm, màu xám trắng, đặc dẻo, dễ uốn. Mặc dù nó có sáu đồng vị tự nhiên, nhưng platin vẫn là một trong những nguyên tố hiếm nhất trong lớp vỏ Trái Đất với mật độ phân bố trung bình khoảng 0,005 mg/kg. Platin thường được tìm thấy ở một số quặng niken và đồng, chủ yếu là ở Nam Phi chiếm 80% tổng sản lượng trên toàn thế giới.

Platin thuộc nhóm 10 của bảng tuần hoàn cho nên vì thế nó có tính trơ, rất ít bị ăn mòn thậm chí còn ở nhiệt độ cao, thế cho nên nó được xem là một sắt kẽm kim loại quý. Platin thường Open ở trong bồi tích tự nhiên của một số ít con sông, nó lần tiên phong được sử dụng để sản xuất những đồ tạo tác bởi người bản xứ Nam Mỹ thời kỳ tiền Columbus. Platin đã từng được nhắc đến trong những bản thảo ở châu Âu vào đầu thế kỷ XVI, nhưng vẫn không được thông dụng cho đến năm 1748, khi Antonio de Ulloa báo cáo giải trình về một loại sắt kẽm kim loại mới có nguồn gốc từ Colombia, sau đó platin đã trở thành điểm trung tâm của những cuộc tìm hiểu khoa học .Platin được sử dụng trong làm chất xúc tác, trang thiết bị phòng thí nghiệm, thiết bị điện báo, những điện cực, nhiệt kế điện trở bạch kim, thiết bị nha khoa, và đồ trang sức đẹp. Platin là một vật tư khan hiếm, quý và rất có giá trị chính do sản lượng khai thác hằng năm chỉ tầm vài trăm tấn. Vì là một sắt kẽm kim loại nặng, nó có ảnh hưởng tác động không tốt so với sức khỏe thể chất khi tiếp xúc với những muối của nó, nhưng do năng lực chống ăn mòn do đó nó ít ô nhiễm hơn so với những sắt kẽm kim loại khác. Một số hợp chất của Platin, đặc biệt quan trọng là cisplatin, được sử dụng để dùng trong hóa trị liệu chống lại một số ít loại ung thư .

Cách gọi “platin” là cách gọi quy ước của người Việt đối với tên các nguyên tố tiếng Latin: bỏ tiếp vĩ ngữ “-um”. Tên gọi Latin “platinum” có gốc từ tiếng Tây Ban Nha “platina”, nghĩa đen là “bạc nhỏ”.

” Bạch kim ” ( 白金 ” vàng trắng ” ) là tên gọi khác của cả hai sắt kẽm kim loại Ag và Pt. Platin có tên Hán Việt là ” bạc ” ( 鉑 ). Chữ Hán ” 鉑 ” hợp thành từ ” 金 ” ( ” sắt kẽm kim loại vàng ” ) và ” 白 ” ( ” màu trắng ” ). Trong tiếng Việt, ” bạc ” lại bị hiểu thành sắt kẽm kim loại có ký hiệu hoá học là Ag .

Tính chất vật lý[sửa|sửa mã nguồn]

Ở dạng tinh khiết, platin có màu trắng bạc, sáng bóng loáng, dẻo và dễ uốn. [ 2 ] Nó không bị oxy hóa ở bất kể nhiệt độ nào, tuy nhiên hoàn toàn có thể bị ăn mòn bởi những halogen, cyanide, lưu huỳnh và dung dịch kiềm ăn da. Platin không hòa tan trong axit clohiđric và axit nitric, nhưng tan trong nước cường toan để tạo thành axit hexacloroplatinic ( IV ), H2PtCl6. [ 3 ] Platin ít bị mài mòn và mờ do đó rất thích hợp để làm đồ trang sức đẹp mỹ nghệ. Kim loại này khó bị ăn mòn, chịu được nhiệt độ cao và có tính dẫn điện không thay đổi vì vậy được sử dụng trong những ứng dụng công nghiệp. [ 4 ]

Tính chất hóa học[sửa|sửa mã nguồn]

Platin thường có số oxy hóa phổ biến nhất là +2 và +4, các số oxy hóa +1 và +3 ít phổ biến hơn. Ngoài ra các số oxy hóa khác của platin như +5 (trong PtF5) hay +6 (trong PtO3) cũng tồn tại. Tinh thể platin(II) tam phối tử (tetracoordinate) có dạng hình vuông phẳng 16 electron. Platin hòa tan trong nước cường toan cho ra axit hexacloroplatinic(IV) tan (“H2PtCl6”, (H3O)2PtCl6.nH2O):[5]

Pt + 4HNO3 + 6HCl → H2PtCl6 + 4NO2↑ + 4H2O

Platin có tính axit nhẹ nên nó có ái lực lớn so với lưu huỳnh, ví dụ lưu huỳnh trong dimethyl sulfoxid ( DMSO ), tạo thành một số ít phức chất DMSO tùy theo dung môi phản ứng. [ 6 ]
Platin có sáu đồng vị tự nhiên : 190P t, 192P t, 194P t, 195P t, 196P t, và 198P t. Phổ biến nhất trong số này là 195P t, chiếm tỉ lệ 33,83 %. Đây là đồng vị không thay đổi duy nhất có spin khác 0 ; spin l = 50%. Đồng vị 190P t là hiếm nhất, chỉ chiếm 0,01 %. Trong số những đồng vị tự nhiên, chỉ có 190P t là không không thay đổi, mặc dầu nó bị phân rã với chu kỳ luân hồi bán rã 6,5 × 1011 năm. 198P t cũng phân rã alpha, nhưng với chu kỳ luân hồi bán rã lớn hơn 3,2 × 1014 năm, vì vậy nó được coi là không thay đổi. Platin cũng có 31 đồng vị tổng hợp khác nhau, có khối lượng nguyên tử từ 166 đến 202, nâng tổng số đồng vị lên 37. Trong số những đồng vị này, 166P t là ít không thay đổi nhất với chu kỳ luân hồi bán rã 300 μs, không thay đổi nhất là 193P t với chu kỳ luân hồi bán rã 50 năm. Hầu hết những đồng vị platin phân rã hạt nhân theo kiểu tích hợp giữa phân rã beta và phân rã alpha. 188P t, 191P t, và 193P t thường phân rã khi bắt electron. 190P t và 198P t phân rã beta kép. [ 7 ]
Bạch kim tự nhiênPlatin là một sắt kẽm kim loại cực kỳ hiếm, [ 8 ] nó chỉ chiếm tỷ lệ 0,005 ppm trong lớp vỏ Trái Đất [ 9 ] [ 10 ]. Platin tự nhiên thường được tìm thấy ở dạng tinh khiết và kim loại tổng hợp với iriđi như platiniridi. Phần lớn platin tự nhiên được tìm thấy ở những lớp trầm tích đại trung sinh. Các mỏ bồi tích được khai thác bởi người Nam Mỹ thời kỳ tiền Columbus ở Chocó Department, Colombia vẫn còn là nguồn cung ứng những sắt kẽm kim loại nhóm platin. Một mỏ bồi tích lớn khác ở dãy núi Ural, Nga cũng đang được khai thác. [ 3 ]Trong những mỏ niken và đồng, những sắt kẽm kim loại nhóm platin thường Open ở dạng muối sulfide như ( Pt, Pd ) S, Te 2 − như PtBiTe, antimonua ( PdSb ), asenua như PtAs2 và những dạng kim loại tổng hợp với Ni và Cu. PtAs2 là nguồn platin chính trong quặng niken ở mỏ Sudbury Basin, Ontario Canada. Mỏ Merensky Reef ở Gauteng, Nam Phi chứa nhiều quặng sulfide của những sắt kẽm kim loại quý và hiếm Pt, Pd và Ni. [ 11 ]Năm 1865, crom đã được phát hiện trong khu vực Bushveld của Nam Phi, tiếp theo sau đó là platin vào năm 1906. [ 12 ] Đây là nơi có trữ lượng platin lớn nhất được biết đến. [ 13 ] Ngoài ra còn 2 mỏ đồng – niken trữ lượng lớn gần Norilsk ở Nga và lưu vực Sudbury Canada. Ở lưu vực sông Sudbury, tỷ lệ platin trong quặng niken trong thực tiễn lúc bấy giờ chỉ là 0,5 ppm. Các mỏ nhỏ hơn hoàn toàn có thể được tìm thấy ở Hoa Kỳ, [ 13 ] ví dụ như trong dãy Absaroka ở Montana. [ 14 ] Trong năm 2009, Nam Phi là nước sản xuất platin số 1, chiếm gần 80 % tổng sản lượng toàn quốc tế, tiếp theo là Nga với 11 %. [ 15 ]Platin sống sót với tỷ lệ phân bổ cao ở Mặt Trăng và những thiên thạch. Tương ứng, platin được tìm thấy hơi nhiều ở những nơi bị sao băng va chạm trên Trái Đất phối hợp với tác động ảnh hưởng của núi lửa, những lưu vực Sudbury là một ví dụ. [ 16 ]
Axit hexacloroplatinic ( IV ) có lẽ rằng là hợp chất bạch kim quan trọng nhất, vì nó tạo nên những hợp chất platin khác. Bản thân axit này được ứng dụng trong nhiếp ảnh, khắc kẽm, mực in không phai, mạ, làm gương, nhuộm màu sứ, và như một chất xúc tác. [ 17 ]Tác dụng của axit hexacloroplatinic ( IV ) với muối amoni, ví dụ điển hình như amoni chloride, tạo thành amoni hexacloroplatinat ( IV ) [ 5 ] gần như không tan trong dung dịch amonia. Đốt nóng muối amoni này với sự xuất hiện của hiđrô sẽ tạo ra platin nguyên chất. [ 18 ] Kali hexacloroplatinat ( IV ) cũng không tan, và axit hexacloroplatinic ( IV ) đã được sử dụng trong việc xác lập ion kali bằng giải pháp nghiên cứu và phân tích khối lượng. [ 19 ]Khi axit hexacloroplatinic ( IV ) được đun nóng, nó phân hủy thành PtCl4 và PtCl2 rồi thành platin nguyên tố theo những bước phản ứng sau : [ 20 ]

(H3O)2PtCl6·nH2O ⇌ PtCl4 + 2HCl + (n + 2)H2O
PtCl4 ⇌ PtCl2 + Cl2↑
PtCl2 ⇌ Pt + Cl2↑

Cả ba phản ứng đều là phản ứng thuận nghịch. Platin ( II ) bromide và platin ( IV ) bromide cũng có những phản ứng tựa như. Platin hexaflorua là một chất oxy hóa mạnh có năng lực oxy hóa cả oxy .

O2 + PtF6 → O2PtF6

Platin(IV) oxit, PtO2, còn được gọi là chất xúc tác của Adams, là một chất bột màu đen hòa tan trong dung dịch KOH và axit đậm đặc.[21] PtO2 và hiếm hơn PtO (tím đen) đều bị phân hủy khi đun nóng.[2] Platin(II, IV) oxit, Pt3O4, được hình thành từ phản ứng sau đây:

2Pt2+ + Pt4+ + 4O2− → Pt3O4

Pt3O4 tạo thành chất bột màu đen .Pt cũng hoàn toàn có thể tạo ra platin ( III ) oxit ( Pt2O3 ), trước đây chỉ được biết đến dưới dạng ngậm nước. [ 22 ]Sự sống sót của platin ( V ) oxit chưa rõ, mặc dầu hợp chất được xác lập là chất rắn màu đỏ nâu. [ 23 ]Platin cũng tạo một trioxit với số oxy hóa + 6. PtO3 là chất bột màu đỏ nâu, nhưng không không thay đổi. Hợp chất thu được bằng cách oxy hóa PtO2 trong KOH. PtO3 có tính oxy hóa mạnh ( oxy hóa HCl thành Cl2 ). [ 24 ]
Hầu hết những hợp chất Pt ( IV ) thường có màu từ vàng đến cam ( như Pt ( SO4 ) 2 ) [ 25 ]. Pt ( IV ) cũng có màu nâu sáng, như Pt ( NO3 ) 4 trong dung dịch .Chỉ có ít muối Pt ( III ) được biết đến, như PtCl3, PtBr3, PtI3 và phức PtBr3. 2NH3. [ 26 ]Pt ( II ) tạo muối không tan trong nước, như những halide của Pt ( II ) ( trừ PtF2 ). [ 27 ] Các muối chứa oxy của Pt ( II ) như PtSO4, Pt ( NO3 ) 2 cũng được biết đến. [ 28 ] Các muối nitrat đã kể trên tan được trong nước, nhưng dung dịch dễ bị phân hủy tạo muối cơ bản. [ 27 ]

Các hợp chất khác[sửa|sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *